"Foucault'yu Sevmek"

Çok az insan üzerine yazılar Foucault üzerine yazılanlar kadar tutkuludur. Deleuze, Baudrillard, Revel, Blanchot vs. Hepsinde belli bir tutku, bir "kaale almamazlık edememek" duygusu hâkimdir. Ve Foucault'ya çarptığınızda kendinizi yoğun bir şiddete maruz kalmış hissedersiniz. Felsefe, politika, edebiyat ve yaşam imgeniz kadar, sarsılmakta olan şey kendi-imgenizdir de. Bir Foucault metni yoktur ki başınızı belaya sokmasın.

"Foucault ile hiç karşılaşmadım". İşte Blanchot'un bu tuhaf formülü, Foucault üzerine yazılabilecek en lirik cümledir. Üstelik bu çok komiktir, zira, Foucault her yerdedir: Banliyölerde siyahlarla seks partilerinde, Sartre ile eylemde veya Deleuzelerin mutfağında… Ecolè Normale’in amfileri, müptelalar, filozoflar, militanlar, eleştirmenler ve yazarlarla doludur. Koca bir gürültü!

Oysa bütün bu debdebenin altında, onunla tanışmış olamazsınız. Foucault kendini her yöne doğru kaçırmış ve ortadan kaybolmuştur -Bir ihtimal yine tuhaf bir arşive dalmış olabilir. [“Şehre yeni bir arşivci atandı” diye yazacaktır Foucault üzerine Deleuze.] Gerçekten Foucaultcu bir ampirizm vardır ve bu ampirizmi sınırına götürmekte, son derece güçlü bir içkin olay felsefesi ve analizi ortaya koymakta, Foucault çok büyük bir yol almıştır. Artık, sözceler belirir, iktidar ilişkileri tertip olunur, öznellik üretilir ve bütün bu belirme, tertip olma, üretmeler boyunca, bütün bu ilişkiler, seriler, fiiller ve aslında olaylar, hiçbir aşkın ÖZNEye, hiçbir aşkın İKTİDARa, hiçbir aşkın DİLe göndermez, ondan kaynaklanmaz, onda tükenmez. Ayrıca YAZAR da, bütün bu olayların arşivinde kaybolmuştur, arşivci, eski büyük anlatıcı YAZAR değildir, o yeni olayların imkânının peşindeki bir deney(im)cidir. Kendisini de arşivin bir parçası kılar, orada ürer ve becerebildikçe yeni olası olayları kovalar. O yüzden Foucault, “kendimin neticede aynı kalacağım ve sonunu bildiğim hiçbir kitabı yazamam.” diyecektir. Bu yepyeni, pozitivist olmayan, onun çoktan ötesine geçmiş, içkin bir ampirizmdir.

[Ki Ferda Keskin’in editörlüğünü yaptığı altı ciltlik Seçme Yazılar derlemesi, Foucault’nun deneyimciliği ve militanlığı üzerine çok şey söyler. Basitçe “politika yaptığı” için değil, ama eline aldığı her problemin kendisinin ve işleyişinin radikalliğinde, onu neredeyse kişisel bir kriz olarak yaşar. Yazmaya koyulduğu kitaplar, seçtiği temalar, değiştirdiği perspektifler kriz olarak yaşanmıştır. Sert kavgalar etmiş, ama ince nüktedanlığı ve muhteşem gülüşü hiç değişmemiştir.]

Diğer filozoflarla, edebiyatçılarla, şairlerle, ressamlarla ilişkilerinde de bir deneyimcidir Foucault. Birinin bir eseri veya kendisi üzerine yazdığında, alanı ne kadar dar olarsa olsun içinden olayı söküp almayı becerir Foucault. Russell üzerine yazdığında, Valasquez üzerine yazdığında, Borges üzerine yazdığında, Blanchot üzerine yazdığında vs...

Yine de Türkiye’nin futbol ile ilgilenir gibi ilgilendiği filozoflar. Bugün Foucault Türkiye’de bir futbol takımı gibi, ya tutulur, ya nefret edilir. Bu açıkça zayıf düşüncedir. Zira elbette, filozof karşısında tarafsızlık değil ama-böyle bir tarafsızlık daha da bir zayıf düşünce olurdu-, filozof karşısında muhabbet gerekir. Bazılarıyla muhabbet edemiyor olabiliriz, ama bu sadece “bazılarıyla muhabbet edemediğimizi” gösterir. [Deleuze yine de takip edilesidir, çünkü bir filozofla, bir kitapla, bir düşünceyle iletişim kurmanın en olağanüstü halini icat etmiştir: Neyi alabileceğine bak ve asla eleştirme. Kant üzerine yazarken, “düşmanın aletlerini ortaya çıkartmaya çalışırken” bile, eleştirmez, olumsuzlukları göstermez, bununla ilgilenmez.]

Oysa Foucault’da ne çok yaşam vardır. Bütün o “iktidarın her yerdeliği”, “öznenin ölümü”, yapısalcılık/postyapısalcılık ve en kötüsü postmodernizm ile ilgili grotesk atmosfer. “İktidar her yerde” ise, bu, Foucault’nun yaşamın en kılcal faşizmlerden bile özgürleşebilirliği üzerine düşünüyor oluşundandır. Ve özne ölüyse, öldüyse, bu konunun Foucault ile ilgisi yoktur. O özneyi öldürmemiştir -ne magazinel bir yaklaşım!-, bununla uğraşmaz bile. O sadece tespit eder ve yürür gider. Ve yapısalcı olduğunu söyleyenlere şarlanır Foucault, en son Piaget’e sövmeye kadar vardırır işi… Ve postmodernizm? Foucault modern midir? Foucault postmodern midir? Foucault bunların hiç birine cevap vermez, ilgilenmez, başka dertleri vardır.

Büyük laflar ve klişelerin altında kalmıştır Foucault. Foucault’yu bulmak için, önce klişeleri temizlemek gerekir. Foucault ile işimiz hala bitmedi ve kolay kolay bitmeyecek. Zira Foucault akademiden çok militanlara, kendi küçük yaşamlarında yeni yaşam olasılıklarını, yeni olayları kovalayan o mücadele halindeki insanlara aittir. Foucault bir olaydır -kendisi Marx üzerine böyle söylüyordu- ve her olay gibi kendi zamansallığı vardır: Zamansız. [Geçen gün Özgür [Soysal], mailinde “adam geleceğe yazmış” diyordu. Amerika’da derslerinden yeni bir bölüm çıkıyormuş da..] Bu zamansızlık içinde, Nietzscheci bir çığlık durmadan çınlar: “Birazcık temiz hava!”. İşte bu, politika için, yeni bir yaşam için, gerçekten yaşadığını hissetmek için, başka olasılıklarını icat etmek için “birazcık temiz hava!”. Tek bir Foucault vardır, o da henüz karşılaşmadığınız Foucault’dur.